درسنامه آموزشی دانش فنی پایه کلاس دهم شبکه و نرم افزار رایانه

دانا به بازی‌های رایانه‌ای بسیار علاقه‌مند است. او هنرجوی رشته شبکه و نرم‌افزار رایانه است و تمایل دارد در آینده طراحی بازی‌های رایانه‌ای را به عنوان یک شغل انتخاب کند. عموی او مهندس رایانه است. او برای دانا توضیح می‌دهد که رایانه منحصر به بازی‌های رایانه‌ای نیست و امروزه در هر جا، رد پای فناوری‌های رایانه‌ای دیده می‌شود.

به‌کارگیری ربات و علم رباتیک

او متن روبه‌رو را به دانا نشان می‌دهد:

دانا نیز مانند شما به یک واژه می‌رسد: ربات!.
اما تصور دانا از یک ربات، یک آدم آهنی است. عموی دانا یک مجله در اختیار او می‌گذارد که در آن ربات‌هایی وجود دارند که شبیه آدم آهنی نیستند.

واژه ربات به معنای برده و رعیت است. پدر علم رباتیک دانشمندی به نام الجزری است. او نخستین ربات قابل برنامه‌ریزی انسان‌نما را در اواخر عمرش ساخت. اختراع او، یک قایق آبی بود که در آن چهار آدمک موسیقی می‌نواختند و سازها به‌صورت هیدرولیک و با کمک آب برنامه‌ریزی می‌شدند (شکل 1).

برای ورود داده‌ها به ربات‌ها از حسگر (Sensor) استفاده می‌شود. حسگرها ابزارهایی هستند که برای اندازه‌گیری نور، صدا، دود، دما و ... تولید می‌شوند.

امروزه ربات‌های نرم‌افزاری نیز طراحی شده‌اند و احتمالاً تغییراتی در تعریف ربات ایجاد خواهد شد. از کاربردهای ربات نرم‌افزاری می‌‌توان از کنترل محتوای ارسالی اعضا در شبکه‌های مجازی و یا گزارش‌گیری از عملکرد اعضای گروه مجازی نام برد. مثال دیگر دستیار هوشمند شخصی Cortana در ویندوز 10 است. Siri و Alexa از دیگر ربات‌های مطرح نرم‌افزاری هستند.

قوانین رباتیک

این خبر یک نمونه از مشکلات کار با ربات‌ها است.

برای کنترل رفتار ربات‌ها قوانینی وجود دارد که سازندگان ربات و توسعه‌دهندگان نرم‌افزارهای هوش‌‌مصنوعی باید آن را مدنظر داشته باشند. این قوانین مشخص می‌کنند ربات‌ها باید چگونه در برابر انسان واکنش نشان دهند:

0- یک ربات نباید به بشریت آسیب بزند:
1- یک ربات نباید با ارتکاب یا خودداری از انجام عملی باعث آسیب دیدن یک انسان شود مگر قانون شماره صفر نقض شود.
2- یک ربات باید از دستورات انسان اطاعت کند، جز در مواقعی که مغایر با قانون اول باشد.
3- یک ربات باید از خودش مراقبت کند تا زمانی که این کار در تعارض با قوانین اول یا دوم نباشد.

مزایا و معایب رباتیک

به کارگیری ربات‌ها توسط انسان‌ها برای انجام کارهای خطرناک و تکراری به سرعت در حال افزایش است.

رایانش ابری (Cloud Computing)

پدر دانا و تعدادی متخصص مقیم در سراسر کشورمان، بر روی یک پروژۀ مشترک کار می‌کنند. برای پیشرفت پروژه، این افراد باید اطلاعات را در اختیار یکدیگر قرار دهند

در سیستم حرارت‌رسانی مرکزی مسکو، خانه‌ها، فروشگاه‌ها و دفاتر به جای داشتن سیستم گرمایش انفرادی از تأسیسات گرمایش مرکزی شهر استفاده می‌کنند. این سیستم از طریق یک شبکه لوله، آب جوش را به رادیاتورهای واحدهای مذکور پمپاژ می‌کند. از مزیت‌‌های به کارگیری سیستم حرارت‌رسانی مرکزی می‌توان به صرفه‌جویی در مصرف انرژی، کاهش خطرات آتش‌سوزی منازل و حذف مشکلات تأمین سوخت زمستانی اشاره کرد. علاوه بر آن، هزینه و مشکلات ناشی از خرابی سیستم‌های انفرادی نیز حذف می‌شود. این سیستم گرمایش، زندگی را برای مردم مسکو آسان‌تر کرده است و مردم مسکو چنان به این سیستم عادت کرده‌اند که بدون آن تأمین حرارت منازل خود را غیرممکن می‌دانند.

در گذشته اگر به اطلاعات خاصی نیاز داشتید، باید به مکان نگهداری آن مراجعه می‌کردید. با فراگیر شدن رایانه‌ها و دیجیتال شدن اطلاعات، دسترسی به اطلاعات آسان‌تر شد. با ظهور اینترنت و سرویس‌های مبتنی بر وب، تحولی ارزشمندتر رخ داد. با استفاده از اینترنت می‌توان به سرعت و در هر مکان و زمانی به اطلاعات مورد نیاز خود دست یافت و کارهای محاسباتی سنگین را انجام داد.

رایانش ابری مدلی برای دسترسی آسان و مبتنی بر تقاضا به مجموعه ای از منابع (فضاهای ذخیره‌سازی، برنامه‌های کاربردی و.....) است.

در رایانش ابری هر رایانه از طریق شبکه، به مراکز اطلاعات متصل شده و اطلاعات مورد نظر را دریافت می‌کند. در اینجا نیازی به نصب نرم‌افزارهای مختلف برروی رایانه‌های شخصی هم نیست. پردازش اطلاعات برروی رایانه‌های قدرتمند محیط شبکه صورت گرفته و خروجی آن در اختیار کاربران قرار می‌گیرد. بنابراین اطلاعات و نرم‌افزارها در رایانه‌های شخصی قرار ندارند و نیاز به داشتن رایانه با سخت‌افزار قوی نیست.

در رایانش ابری سه قسمت اصلی مورد توجه است:
1- وسیله‌ای که کاربر از طریق آن به شبکه متصل شود مانند رایانه خانگی، رایانه همراه، تلفن همراه یا تبلت.
2- سرویس‌دهنده‌ها یا رایانه‌های اصلی که توان سخت‌افزاری بالایی دارند.
3- نرم‌افزار رابط که امکان برقراری ارتباط را فراهم می‌کند.
ارتباط بین دو رایانه نیز از طریق شبکه برقرار می‌شود. این شبکه می‌تواند به وسعت اینترنت باشد.

استفاده از رایانش ابری سال‌هاست که متداول است. منشی تلفنی اپراتورهای تلفن همراه و رایانامه (Email) اثباتی بر این مدعا است. Google Docs یک مثال پرکاربرد از رایانش ابری است که با استفاده از آن می‌توان اسناد را به صورت برخط (Online) در محیطی شبیه به محیط Office ایجاد یا ویرایش کرد. با استفاده از Google Drive و Dropbox می‌توان یک فضای ابری برای ذخیره‌سازی اطلاعات داشت.

دانا یک آرشیو بسیار بزرگ از موسیقی کلاسیک دارد. در طوفان هفته پیش، به دلیل به هم خوردن دو کابل برق، رایانه شخصی‌اش آسیب دید. اما استفاده از رایانش ابری آرشیو او را تا حد زیادی از آسیب دور کرد.

نقاط قوت رایانش ابری

برخی از مزایای استفاده از رایانش ابری عبارت‌اند از:

1- هزینه‌های سخت‌افزاری کمتر و ظرفیت بالای ذخیره‌سازی: شما برای اجرای برنامه‌های کاربردی مبتنی بر وب، نیازی به استفاده از یک رایانه قدرتمند و گران‌قیمت ندارید و می‌توانید از رایانه ارزان‌تر، با پردازنده ساده‌‌تر، دیسک سخت کوچک‌تر و حافظه کمتر استفاده کنید. دیسک سخت 200 گیگابایتی رایانه شخصی شما در مقابل فضای صدها پتابایتی (یک میلیون گیگابایت) ابر بسیار ناچیز است.

2- هزینه‌های نرم‌افزاری کمتر: به جای خرید برنامه‌های نرم‌افزاری گران‌قیمت برای هر رایانه، می‌توان نیازهای نرم‌افزاری را به‌صورت رایگان برطرف کرد. اغلب برنامه‌ها در رایانش ابری رایگان هستند.

3- دسترسی آسان: کاربر می‌تواند در هر نقطه از جهان و از طریق اینترنت به پرونده‌های خود دسترسی داشته و یا آن‌ها را به اشتراک گذارد. خطر گم شدن یا آسیب فیزیکی به اسناد در این روش بسیار کمتر است.

4- استفاده از آخرین نسخه نرم‌افزارهای کاربردی و امنیتی: ارائه‌دهندگان سرویس‌های رایانش ابری، عموماً از آخرین نسخه‌های نرم‌افزاری استفاده می‌کنند تا ضمن حفظ امنیت داده‌ها، بهترین سرویس را به کاربران ارائه دهند.

نقاط ضعف رایانش ابری

استفاده از رایانش ابری اشکالاتی هم دارد:

1- اتصال به اینترنت یا بستر ابر: در صورت عدم اتصال به اینترنت یا بستر ابر، رایانش ابری و استفاده از اطلاعات غیرممکن خواهد بود. در ضمن سرعت اتصال نیز بر کیفیت کار مؤثر است. شلوغی سرویس دهنده هم در بعضی موارد دردسرساز است.

2- محدودیت در امکانات برنامه‌های تحت وب: در برخی موارد امکانات برنامه‌های کاربردی مبتنی بر وب به اندازهٔ همتای دسک‌تاپ خود نیست. به‌عنوان مثال، در نرم‌افزار PowerPoint دسک‌تاپ امکاناتی وجود دارد که در برنامه Google Docs وجود ندارد.

3- امنیت داده: با وجود تلاش سرویس‌دهنده‌ها، همیشه امکان دسترسی افراد فاقد صلاحیت به اطلاعات وجود دارد. در عین حال با آنکه داده‌ها به‌صورت توزیع شده در فضای ابر قرار می‌گیرند ولی خطر از دست رفتن اطلاعات به صفر نرسیده است.

ضرورت و اهمیت رشتهٔ شبکه و نرم‌افزار رایانه

امروز عید است. دانا برای گفتن تبریک عید به بستگان و دوستان خود از تلفن همراه استفاده می‌کند. اعتبار خرید اینترنتی، عیدی عمویش به اوست. او از طریق تماس تصویری از عموی خود تشکر می‌کند. دانا سفری در پیش دارد. او چند کتاب الکترونیکی خریداری کرده است تا در طول سفر مطالعه کند.

اینها مثال‌هایی از زندگی انسان قرن حاضر است. فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا)، از عوامل مهم تحول و توسعه جهان امروز است. دستاوردهای ناشی از فاوا به گونه‌ای با زندگی مردم عجین شده که غفلت از آن شکاف‌های گوناگونی را در جامعه به وجود می‌آورد. فاوا عبارت است از گردآوری، سازماندهی، ذخیره و نشر اطلاعات اعم از صوت، تصویر، متن و... که با استفاده از ابزار رایانه‌ای و مخابراتی صورت پذیرد. دسترسی سریع به اطلاعات، فارغ از فواصل جغرافیایی و زمان، اصلی‌ترین دستاورد این فناوری است. فاوا منجر به بهبود بهره‌وری و کاهش قابل ملاحظه اتلاف منابع می‌شود. این فناوری گرچه به طور مستقیم بر مشکلات جهانی مانند گرسنگی، فقر و مرگ ومیر کودکان مؤثر نیست ولی با افزایش رشد اقتصادی و عدالت اجتماعی، به صورت غیر مستقیم تأثیرگذار است. استفاده از آموزش‌های مجازی و از راه دور در دورافتاده‌ترین نقاط، از جمله فواید ملموس فاوا است.

هر کشوری برای پیشبرد اهداف خود نیاز به برنامه‌ریزی و تعیین نقشۀ مسیر حرکت دارد. این نقشه، مسیر حرکت آینده کشور را برای چند سال بعد تعیین و جایگاه مطلوب کشور را مشخص می‌کند. به این نقشه و برنامه، سند چشم انداز می‌گویند که تمام فعالیت‌های کشور باید براساس آن برنامه‌ریزی شوند. سند چشم‌انداز کشور عزیزمان ایران، توجه ویژه‌ای به فاوا دارد. در این سند ضمن توجه بر افزایش آگاهی عمومی و سواد دیجیتالی جامعه، بر نیاز سنجی و برنامه‌ریزی توسعه منابع انسانی در حوزه فاوا نیز تأکید شده است. بدیهی است که بخشی از تربیت نیروی انسانی مورد نیاز این فناوری بر عهده آموزش و پرورش است.

حرفه و شغل

حرفۀ عموی دانا در حوزه شبکه‌های رایانه‌ای است. او تکنسین شبکۀ یک شرکت فعال در این زمینه است. امسال شغل جدیدی به او پیشنهاد شده است؛ مسئول بخش فنی در یک شرکت وابسته به وزارت نفت. مسئولیت شغل جدید بیشتر اما حقوق آن بالاتر است. همچنین ارتقا در حوزه حرفه‌ای را هم به همراه دارد. به همین دلایل او تصمیم به تغییرشغل خود دارد.

شغل عبارت است از مجموعه‌ای از وظایف و تکالیف کاری که فرد برای خود یا کارفرما انجام می‌دهد و در قبال انجام آن منفعت مالی کسب می‌کند. حرفه مجموعه‌ای از مشاغل دنیای کار است که از نظر کار، دانش و توانایی مورد نیاز شباهت دارند.

مشاغل رایانه‌ای، اغلب سطح بالای درآمد و رضایت‌مندی را پیش‌رو دارند. هر سال می‌توان مشاغل رایانه‌ای را در فهرست پر درآمدترین مشاغل یافت. افزایش سرعت، دقت، عدم وابستگی به مکان مشخص از مزایای این مشاغل هستند. در طول زندگی حرفه‌ای یک فرد، او قادر است با کسب مهارت‌های مختلف، به فرصت‌های شغلی بالاتری دست پیدا کند.

دانا روزنامه را ورق می‌زند و به آگهی‌های استخدام نگاه می‌کند. او می‌خواهد در مورد مشاغلی که می‌تواند در آینده انتخاب کند، بیشتر بداند. اما با بسیاری از کلمات و عبارات به کار رفته در این آگهی‌ها آشنا نیست.

دانا اصطلاحات «تکنسین» و «مهندس» شنیده است. در آگهی هم این اصطلاحات به چشم می‌خورد. از عموی خود در مورد آن‌ها سؤال می‌کند.

در انتهای کتاب همراه هنرجو با ساختار توسعه صلاحیت حرفه‌ای و شغلی آشنا شده‌اید. صلاحیت حرفه‌ای، مجموعه‌ای از شایستگی‌ها شامل دانش، مهارت و نگرش که به تناسب هر شغل یا حرفه تعیین و توسط فرد در فرایندهای آموزشی و تجربی و در محیط‌های آموزشی، کاری و جامعه کسب شده و تبدیل به رفتار حرفه‌ای می‌شود. سطوح صلاحیت حرفه‌ای ملی 2 عبارت‌اند از:

1- سطح کارگر ساده
2- سطح کارگر ماهر
3- سطح کمک کاردان حرفه‌ای از قبیل کمک تکنسین
4- سطح کاردان حرفه‌ای از قبیل تکنسین
5- سطح کاردان ارشد حرفه‌ای از قبیل کمک مهندس
6- سطح کارشناس حرفه‌ای از قبیل مهندس حرفه‌‌ای
7- سطح کارشناس ارشد حرفه‌ای از قبیل مهندس ارشد حرفه‌ای
8- سطح دکترای حرفه‌ای

ساختار توسعه صلاحیت حرفه‌ای و شغلی رشته
دکترای حرفه‌ای
کارشناس ارشدحرفه‌ای
کارشناس حرفه‌ای
کاردان ارشدحرفه‌ای
کاردان حرفه‌ای	تکنسین پشتیبانی عملیات فناوری اطلاعات و ارتباطات	تکنسین پشتیبانی کاربران فناوری اطلاعات و ارتباطات	تکنسین شبکه و سیستم‌های رایانه‌ای	تکنسین وب
کمک کاردان حرفه‌ای
کارگر ماهر
کارگر ساده

گروه شغلی تکنسین شبکه و سیستم‌های رایانه‌ای

امروزه بیشتر شرکت‌ها و مؤسسات برای انجام فعالیت‌های روزانه خود از رایانه استفاده می‌کنند. برای ارتباط کارمندان با بخش‌های مختلف و دسترسی مناسب آن‌ها به منابع، لازم است که سیستم‌های رایانه‌ای به یکدیگر متصل باشند. استفاده از شبکه رایانه‌ای منجر به کاهش هزینه‌ها می‌شود. در این میان ممکن است مشکلاتی نیز ایجاد شود. برای مثال خراب شدن یک سیستم رایانه‌ای می‌تواند باعث خرابی کل شبکه شود و در ارتباط اختلال ایجاد کند.

تکنسین‌های شبکه و سیستم‌های رایانه‌ای، وظیفه ایجاد و به‌کارگیری شبکه و سایر سیستم‌های ارتباط داده‌ای را برعهده دارند. تعمیر و نگهداری این سیستم‌ها از دیگر وظایف این تکنسین‌ها است.

وظایف گروه شغلی

- نصب، ایجاد، به کارگیری و نگهداری سیستم‌های ارتباط داده‌ای
- کمک و مشاوره به کاربران برای رفع مشکلات شبکه و ارتباطات داده‌ای
- نصب، تعمیر و تعویض سخت‌افزارهای ارتباط داده‌ای و سخت‌افزارهای رایانه و تجهیزات جانبی
- نصب، ارتقا و رفع خطاهای نرم‌افزارهای شبکه، نرم‌افزارهای سیستم عامل، آنتی ویروس‌ها و برنامه‌های کاربردی
- فعال و غیرفعال کردن شبکه‌های رایانه‌ای و تهیه نسخه پشتیبان و بازیابی در شبکه
- آموزش کاربران سیستم
- تهیه آرشیو به روز و کارآمد از اطلاعات اجزای سیستم
- مستندسازی و ثبت فعالیت‌های انجام شده
- ثبت و نگهداری درخواست‌های کاربران در زمینۀ مشکلات سیستم و تحلیل آن‌ها برای شناخت مشکلات سیستم
- آینده‌نگری و تشخیص نیازهای آتی سیستم‌ها و بسترسازی مناسب برای برآورد آن‌ها

مهارت‌های عمومی مورد نیاز گروه شغلی

- توانایی برقراری ارتباط مؤثر کلامی و نوشتاری با افراد
- روحیه انجام کار تیمی
- توانایی مدیریت زمان مانند دستیابی به هدف مشخص شده در زمان مشخص و زمان بندی در انجام امور محوله
- داشتن توانایی کار با ابزارهای فنی مانند پیچ گوشتی و سیم لخت‌کن
- داشتن توانایی بدنی لازم برای انجام وظایف
- داشتن مهارت در درک منطق، ریاضیات و مفاهیم فنی

داشتن برخی مهارت‌های عمومی از الزامات این گروه شغلی است. برای مثال در بسیاری از موارد رفع اشکالات از راه دور انجام می‌شود. در اینجا داشتن توانایی انتقال مفاهیم از طریق کلام نقش مهمی را بازی می‌کند. همچنین با توجه به گستردگی و تنوع حوزه رایانه، اغلب فعالیت‌ها در قالب تیم انجام پذیر است. افراد باید توانایی همکاری در گروه‌های کاری را داشته باشند.

مهارت‌های تخصصی مورد نیاز گروه شغلی

- آشنایی با مفاهیم پایه شبکه
- کاربرد فناوری‌های شبکه مانند WAN،LAN و دستگاه‌های جانبی
- کار با تجهیزات شبکه مانند روترها، هاب‌ها و کاب‌ها
- کار با سخت‌افزار رایانه و تجهیزات جانبی
- کار با نرم‌افزارهای کاربردی و سیستمی و نرم‌افزارهای ضد ویروس
- داشتن مهارت نقشه‌خوانی و تحلیل طرح‌های تهیه شده توسط طراح

نمونه‌هایی از مشاغلی که در این طبقه‌بندی قرار می‌گیرند عبارت‌اند از:

- تکنسین شبکه‌های رایانه‌ای
- تکنسین پشتیبان شبکه
- تکنسین سیستم‌های رایانه‌ای

تکنسین شبکه‌های رایانه‌ای

یک تکنسین شبکه عموماً در پیاده‌سازی، اجرا و آزمایش شبکه با مهندسین شبکه همکاری می‌کند. در نمودار زیر مراحل طراحی و استقرار یک شبکه به تفکیک وظایف مهندس و تکنسین شبکه نمایش داده شده است. در دنیای کار دو مرحله اول (prepare و plan) برعهده طراح (architect) است و مراحل بعد به وسیلۀ مهندس (engineer) انجام می‌شود.

عموی دانا برای او توضیح می‌دهد که در دنیای کار، وظایف مهندس شبکه و تکنسین شبکه با یکدیگر هم‌پوشانی دارند و نمی‌توان خط مشخصی مابین این وظایف رسم کرد. هدف، انجام کار است و مهندسان و تکنسین‌ها باید در کنار هم آن را تحقق بخشند. همکاری و همیاری از مشخصه‌های یک تیم کاری خوب است. او می‌گوید که تکنسین‌های زیادی را دیده است که با کسب سال‌ها تجربه و سخت‌کوشی، جایگاه شغلی بسیار بالایی را به دست آورده‌اند و از مهندسانی می‌گوید که با داشتن مدارک بالای دانشگاهی، توانایی انجام امور بسیار ساده فنی را ندارند. او به دانا می‌گوید داشتن دانش کافی، مهارت لازم و نگرش صحیح فرد را به شایستگی انجام مناسب و خوب کار می‌رساند.

تکنسین پشتیبان شبکه

یک تکنسین پشتیبان شبکه، وظیفه نگهداری، نظارت (Monitoring) و پشتیبانی شبکه را بر عهده دارد. رفع مشکلات شبکه از مهم‌ترین فعالیت‌های او است. بازیابی گذرواژۀ فراموش شدۀ کاربر، نصب چاپگر جدید در شبکه و یا رفع مشکل سیستم عامل از وظایف یک تکنسین پشتیبان شبکه است. پیش‌بینی نیازهای آتی شرکت در زمینه شبکه از دیگر فعالیت‌های این تکنسین است.

تکنسین سیستم‌های رایانه‌ای

این فرد وظیفۀ شناسایی و رفع عیب و حل مشکلات مربوط به رایانه (رومیزی، لپ‌تاپ و سرورها) را برعهده دارد. تکنسین سیستم‌های رایانه‌ای، پشتیبانی نرم‌افزاری و سخت‌افزاری سیستم‌های رایانه‌ای را انجام می‌دهد. این افراد گرچه توانایی مونتاژ و سرهم کردن و نصب و نگهداری سیستم‌های رایانه‌ای را دارند، اما مهم‌ترین فعالیت آن‌ها اشکال زدایی سخت‌افزار و سیستم عامل است.

محیط کاری و ساعت کاری گروه شغلی

محل کار این گروه شغلی، اغلب بخش فناوری اطلاعات (IT) شرکت‌ها، مؤسسات و کارخانجات است. بخشی از وظایف این گروه به صورت پشت میز نشینی و بخشی از آن به صورت حضور در محل کاربر انجام می‌شود. امروزه به لطف فناوری‌های نوین و امکانات تماس از راه دور، بسیاری از وظایف شغلی به‌صورت غیرحضوری انجام می‌شود. ساعت کاری تکنسین‌های تمام وقت این گروه شغلی حدود 40 ساعت در هفته است. در شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات میز کمک (Help desk) که به‌صورت 24 ساعته به فعالیت مشغول هستند، زمان‌بندی و شیفت‌کاری در طول شبانه روز مطرح می‌شود.

دانا نگاهی به ابزارهای موجود در تصویر می‌اندازد. او این تجهیزات را در کارگاه شبکه هنرستان دیده است. دانا می‌داند که برای کار با این تجهیزات باید تا سال دوازدهم و زمان ارائه درس «نصب و نگهداری تجهیزات شبکه و سخت‌افزار» صبر کند.

دانا این خبر را در روزنامه می‌خواند. او فکر می‌کند که هنرجویان یزدی چگونه می‌توانند از این فرصت استفاده کنند. دانا از عموی خود در این باره سؤال می‌کند. او توضیح می‌دهد که این یک فرصت برای شهر یزد است زیرا جهانگردان و ایرانگردان را به سمت این شهر خواهد کشاند. اولین نیاز این افراد، داشتن اقامتگاه است. یک اقامتگاه گردشگری باید خدمات ویژه‌ای را به مسافران ارائه کند. در این زمینه، یک متخصص شبکه چگونه می‌تواند مفید باشد؟

رشته شبکه و نرم‌افزار رایانه

هدف از رشته شبکه و نرم‌افزار رایانه تربیت نیروی انسانی متعهد و کارآمد است به طوری که بتواند علاوه بر وظایف شهروندی، با استفاده از آموخته‌های خویش در حرفه‌های مربوط به فاوا در سطح کارگر ماهر فاوا و کمک تکنسین فاوا و در صورت ادامه تحصیل در مقطع کاردانی در سطح تکنسین شبکه و سیستم‌های رایانه‌ای به کار اشتغال ورزد. شما به‌عنوان هنرجوی رشته شبکه و نرم‌افزار رایانه، این حرفه را برای خود برگزیده‌اید. پس لازم است مهارت‌های لازم برای انجام وظایف و تکالیف کاری محوله مشاغل آن را کسب کنید.

وظایف و شایستگی‌های مورد نیاز رشته شبکه و نرم‌افزار رایانه در ایران با توجه به نظر خبرگان صنعت فاوا در جلسات برنامه‌ریزی درسی با عنوان دیکوم مشخص شده‌اند. هر وظیفه مشتمل بر تعدادی کار است. هدف این است که در طول آموزش، شایستگی‌های لازم برای انجام کارهای مشخص شده، به دست آید. در نهایت با کسب شایستگی‌های لازم، صلاحیت انجام یک وظیفه به دست می‌آید. شایستگی توانایی انجام کار برابر استاندارد است.

در خوشه شایستگی‌های فنی که به صورت 6 کارگاه در طول دوره سه ساله آموزش داده می‌شود، با شایستگی‌های فنی گروه شغلی آشنا می‌شوید. در خوشه شایستگی غیرفنی این رشته با شایستگی‌های غیر فنی یک تکنسین موفق آشنا خواهید شد. براساس جدول توسعه صلاحیت حرفه‌ای و شغلی، هنرجو در پایه‌های 10 و 11 به سطح مهارتی کارگر ماهرفاوا و در پایه 12 به سطح کمک تکنسین فاوا می‌رسد. دستیابی به سطح تکنسین با طی کردن دوره کاردانی میسر می‌شود. هنرجو در صورت تمایل قادر است مسیر توسعه حرفه‌ای را طی کرده و در مسیر شغلی خود رشد کند.

شرکتی که عموی دانا در آن کار می‌کند به مناسبت سالروز تأسیس شرکت که چند ماه قبل بود اقدام به رنگ‌آمیزی اتاق‌های شرکت و تهیه میز و صندلی جدید برای کارکنان شرکت کرد. بعد از گذشت چند ماه از این موضوع دو اتفاق ناخوشایند برای عموی دانا به وجود آمد، یکی کاهش بازده‌کاری وی که توسط سرپرست واحدش به مدیریت گزارش شده بود و دیگری احساس خستگی و درد در گردن و مچ دست. این دو عامل سبب نارضایتی و ناراحتی عموی دانا شده است، خصوصاً هنگامی که وی وارد اتاق کارش می‌شود این احساس شدیدتر و بدتر می‌شود. عموی دانا تصمیم می‌گیرد برای درمان به پزشک متخصص طب کار مراجعه کند. در اتاق انتظار پوستری که بر روی دیوار نصب شده بود توجه عموی دانا را جلب کرد.

ارگونومی

ارگونومی (ergonomics) واژۀ یونانی است که از ترکیب دو واژه ergon به معنی کار و nomi به معنی قانون و قاعده تشکیل شده است. ارگونومی دارای اهدافی از قبیل افزایش ایمنی، کارایی و راحتی افراد توسط ساماندهی محیط کار، متناسب با قابلیت‌های کاربران است. در جهان کنونی، علوم، بخش عمده‌ای از مشکلات افراد را در سیستم‌های کاری گوناگون حل‌وفصل کرده‌اند. در این راستا، علوم و فنونی وجود دارند که از زوایای مختلف سلامت و بهداشت انسان‌ها و نیز کارآیی آن‌ها را مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار می‌دهند. یکی از این علوم، ارگونومی یا همان مهندسی عوامل انسانی است.

ارگونومی دانش مطالعۀ کارایی و عمل انسان است و با بررسی ویژگی‌ها و توانایی‌های انسان و تطبیق دستگاه‌ها با وضع صحیح بدن موجب کاهش فشارهای کار و خستگی شده، در نتیجه به حفظ سلامت و افزایش بهره‌وری منجر می‌شود. از دیدگاه اقتصادی ارگونومی عبارت است از یافتن راهی برای حداکثر بهره‌وری و ازدیاد بازدهی کار انسان در سیستم‌های کاری و خدماتی با توجه به حفظ سلامتی وی در محیط کار. پس به‌طورکلی هدف بهداشتی ارگونومی تضمین سلامت جسمی و روحی افراد و هدف اقتصادی آن افزایش سوددهی و بهر‌ه‌وری است.

ارگونومی کار با رایانه

ماوس و صفحه کلید را در محل مناسب قرار دهید.
ماوس و صفحه کلید در یک سطح باشند و هنگام تایپ بازوها و آرنج‌ها باهم زاویه 90 درجه تشکیل دهند و مچ‌ها در امتداد آرنج قرار گیرد.

پشت رایانه درست بنشینید.
کمر و سر و گردن به صورت صاف و عمود باشد و دست‌ها در کناره‌ها نیز عمود قرار گیر.

صندلی را مطابق قد خود تنظیم کنید.
ران‌ها باید کمی بالاتر از زانو باشد. برای نشستن صحیح روی صندلی هنگام کار با رایانه استفاده از زیرپایی مناسب نقش بسزایی در سلامت زانو و ستون فقرات دارد و سبب می‌شود فشار روی بدن بخصوص پاها کاهش یابد.

صفحه نمایش را به‌طور صحیح تنظیم کنید.
صفحه نمایش را طوری تنظیم کنید که بدون نیاز به حرکت سر و کمر، تمام صفحه قابل رؤیت باشد.

هنگام کار زمانی را برای استراحت اختصاص دهید.
طی مدت کار با رایانه هر 20 دقیقه، در الی بیست ثانیه استراحت کنید و در صورت طولانی شدن کار با رایانه مدت استراحت را بیشتر کنید.

پزشک به عموی دانا توصیه کرد که حتماً میز کار و صندلی خود را تغییر داده و آن را متناسب با ابعاد فیزیکی بدن خود تهیه کند و از مدیریت شرکت بخواهد رنگ اتاق او را عوض کند

مهم‌ترین مسئله برای پیاده‌سازی ارگونومی، آموزش و ایجاد آگاهی نسبت به ارگونومی و متقاعدکردن تصمیم‌گیرندگان درخصوص مزایای ارگونومی و نقش آن در ارتقای کیفیت و کارایی و بهره‌وری سیستم، کاهش بیماری‌های ناشی از کار و حفظ سلامت افراد است.

اگر شما مجبور هستید ساعات زیادی را پشت میز کار و در حال استفاده از رایانه بگذرانید، احتمال اینکه در پایان روز در ناحیه پشت و گردن احساس گرفتگی یا درد داشته باشید زیاد خواهد بود. در واقع نشستن در مقابل رایانه تبدیل به شیوه‌ای از زندگی امروز شده است. با اینکه فناوری رایانه بازدهی و توانایی ادارات را تا حد فراوانی افزایش داده است، اما کار با آن نیز عوارضی در گردن، پشت و شانه‌های کاربران ایجاد می‌کند. در صورت نبودن شرایط و تجهیزات ارگونومیک باید از روش‌های زیر برای رفع مشکل خود استفاده کرد.

چند هشدار

به یاد داشته باشید که بیشتر دردهای ناحیه گردن و پشت که هنگام کار با رایانه عارض می‌شوند، به دلیل قرارگیری نادرست بدن روی صندلی و پشت میز است. هنگام کار، پشت خود را تا حد امکان صاف نگه دارید. مدام صاف نشستن را به خود یادآوری کنید. حتی می‌توانید یک یادداشت روی صفحه نمایشگر رایانه خود نصب و هر بار با دیدن آن طرز نشستن خود را تنظیم کنید. در طی زمان بالاخره به صاف نشستن عادت خواهید کرد.

هنگامی که بدن بیش از حد به جلو خم شده باشد، شانه و عضلات گردن قادر به نگه داشتن وزن سر نیستند. بنابراین نباید بیش از اندازه به جلو خم شد. خصوصاً باید از قرار دادن رایانه‌های قابل حمل بر روی پا اجتناب کرد.

خستگی و خشکی چشم، سوزش، ریزش اشک و تاری دید از جمله مشکلات چشمی است که هنگام کار با رایانه ممکن است ایجاد شود. یکی از مهم‌ترین دلایل این مشکلات کاهش میزان پلک زدن است. سعی کنید به‌طور ارادی پلک بزنید. این کار سبب می‌شود سطح چشم شما با اشک آغشته شده و خشک نشود. مرکز صفحه نمایش باید حدود 10 تا 20 سانتی‌متر پایین‌تر از چشمان شما باشد. این وضعیت باعث می‌شود پلک‌ها پایین‌تر قرار گیرند و سطح کمتری از چشم در معرض هوا باشد. صفحه نمایش خود را طوری قرار دهید که نور پنجره یا روشنایی اتاق به آن نتابد. به چشمان خود استراحت دهید. سعی کنید هر 5 تا 10 دقیقه چشم خود را از صفحه نمایش برداشته و به مدت 5 تا 10 ثانیه به نقطه‌ای دور نگاه کنید. این کار سبب استراحت عضلات چشم می‌شود. همچنین به شما وقت می‌دهد تا پلک بزنید و سطح چشم شما مرطوب شود.

زنگ حرکت

از حرکات کششی زیر برای تقویت عضلات خود استفاده کنید. در گروه‌های کوچک در کلاس تقسیم شوید و مطابق پوستر فعالیت‌ها را انجام دهید.